CHẾ ĐỘ ĂN UỐNG KHÔNG HỢP LÝ: NGUY CƠ TIỀM ẨN ĐỐI VỚI SỨC KHOẺ NGƯỜI DÂN

Thói quen ăn uống thiếu khoa học và ít vận động đang làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý như tim mạch, tiểu đường và béo phì. Đây là những vấn đề sức khỏe ngày càng phổ biến và có xu hướng trẻ hóa.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm khoảng 74% tổng số ca tử vong toàn cầu, trong đó chế độ dinh dưỡng không hợp lý là một trong những yếu tố nguy cơ chính có thể thay đổi được. Cụ thể, việc tiêu thụ nhiều muối, đường tự do và chất béo bão hòa có liên quan chặt chẽ đến tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và kháng insulin – những cơ chế bệnh sinh quan trọng của bệnh tim mạch và đái tháo đường type 2 (WHO, 2023).

Bên cạnh đó, báo cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cũng chỉ ra rằng chế độ ăn thiếu cân đối, đặc biệt là thiếu rau xanh, trái cây và chất xơ, làm gia tăng nguy cơ thiếu vi chất dinh dưỡng, suy giảm miễn dịch và các rối loạn tiêu hóa. Đồng thời, việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm chế biến sẵn và thịt đỏ chế biến (processed meat) đã được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào nhóm có nguy cơ gây ung thư, đặc biệt là ung thư đại trực tràng (IARC, 2015).

Tại Việt Nam, Bộ Y tế cũng ghi nhận xu hướng gia tăng nhanh các bệnh mạn tính liên quan đến lối sống, trong đó dinh dưỡng không hợp lý đóng vai trò quan trọng.

Rối loạn chuyển hóa và bệnh tim mạch

Việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm giàu chất béo bão hòa, đường và muối có thể làm rối loạn quá trình chuyển hóa trong cơ thể. Mỡ dư thừa, đặc biệt là mỡ nội tạng, tích tụ quanh gan, tim và hệ mạch máu, làm tăng nồng độ cholesterol xấu (LDL) và thúc đẩy hình thành các mảng xơ vữa động mạch.

Hệ quả là nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch như tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim và đột quỵ gia tăng. Đây đều là những bệnh có tỷ lệ tử vong cao và đang có xu hướng trẻ hóa.

Suy giảm miễn dịch do thiếu chất

Ở chiều ngược lại, chế độ ăn thiếu rau xanh, trái cây và các vi chất thiết yếu như sắt, kẽm, vitamin A, C… sẽ làm suy giảm hệ miễn dịch. Người thiếu dinh dưỡng thường có biểu hiện mệt mỏi, thiếu máu, giảm sức đề kháng và dễ mắc các bệnh nhiễm trùng.

Ngoài ra, thiếu chất xơ trong khẩu phần ăn còn gây ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, dẫn đến táo bón và mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột – yếu tố quan trọng đối với sức khỏe tổng thể.

Nguy cơ ung thư từ thực phẩm chế biến sẵn

Các nghiên cứu y học cũng cho thấy, việc sử dụng thường xuyên thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán hoặc nướng ở nhiệt độ cao có thể tạo ra các hợp chất độc hại như acrylamide và nitrosamine. Những chất này có khả năng gây đột biến tế bào, làm tăng nguy cơ mắc một số loại ung thư, đặc biệt là ung thư đường tiêu hóa.

Bệnh lý tiến triển âm thầm

Một đặc điểm đáng lo ngại của các bệnh liên quan đến dinh dưỡng là tiến triển âm thầm, khó nhận biết ở giai đoạn sớm. Phần lớn người bệnh chỉ phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng, gây khó khăn cho điều trị và làm tăng chi phí chăm sóc y tế.

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, các chuyên gia về dinh dưỡng khuyến nghị người dân cần xây dựng chế độ ăn uống hợp lý, cân đối giữa các nhóm chất. Trong đó, cần tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; bổ sung đầy đủ chất đạm và hạn chế tiêu thụ muối, đường, chất béo bão hòa cũng như thực phẩm chế biến sẵn.

Bên cạnh đó, việc tham khảo và áp dụng tháp dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp định hướng khẩu phần ăn khoa học, góp phần nâng cao sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật.